جمال رضايى
113
بيرجندنامه ( فارسى )
16 - 1 - كاروانسراى محمّد مودى ( كاروسرا ممّد مودى karvesera mammad mudi ) : كاروانسرايى بود كارواننشين در كنارهء شمالى « رود » و هنوز باقى است و فعاليّتهاى مختلف در آن صورت مىگيرد . اين كاروانسرا مدّتى به صورت گاراژ درآمده بود و به آن گاراژ « بيژن » مىگفتند . 17 - 1 - كاروانسراى مستوفى ( كاروسرا مستوّفى karvesera mostowfi ) : در شرق مسجد و تكيهء معروف « مصلّا » كاروانسراى بزرگى بود كه آن را « ميرزا محمّد على مستوفى » ( مستوفى وقت قاين ) ساخته بود « 1 » . اين كاروانسرا كه فعلا جز چند ديوار و سقف فرو ريخته از آن باقى نيست هم سراى تجارتى بود و هم كارواننشين . 18 - 1 - كاروانسراى سالار ( كاروسرا سالار karvesera salar ) : اين كاروانسرا كه در غرب « مصلّا » و بر سر راه قبرستان واقع بود تعلّق به « سالار كربلايى حسن مزروعى » داشت و كارواننشين بود . 19 - 1 - كاروانسراى ارباب ( كاروسرا ارباب karvesera arbab ) : در غرب كاروانسراى سالار و بر سر راه قبرستان كاروانسراى كارواننشين ديگرى وجود داشت كه به نام صاحبش « ارباب » ناميده مىشد . 20 - 1 - كاروانسراى كربلايى محمّد على كرسم ( كاروسرا كل مادلى كرسم karveserakale madali korsom ) : در آخرين قسمت غربى سر قبرستان كاروانسراى بسيار بزرگى بود كه ويژهء كاروانهاى شترى بود و چون به « محمّد على كرسم » تعلّق داشت به نام او خوانده مىشد . بعدها آن را « شفيعپور » خريد به نام اين شخص مشهور گشت . اين كاروانسرا يك « بارانداز » هم بود . 2 - باراندازها : در بيرجند آن زمان سه بارانداز تجارتى بزرگ وجود داشت :
--> ( 1 ) . ميرزا خانلر خان اعتصام الملك . سفرنامه . ص 191 .